Doktor Kachioni - Halyna Zhurba

Knyha «Doktor Kachioni» znajomytʹ iz bahatohra­nnoiu tvorchistiu ukrainsʹkoi pys’mennytsi Halyny Zhurby (spravzhnie prizvyshche Dombrovska, u shliubi Nyvinska). Spadshchynu mystkyni skladaiutʹ impresionistychni opovidannia, istorychna trilohiia, a takozh sensatsiinnyi roman, opublikovanyi pid psevdonimom Hemenʹ Zhmurko krylavoho 1943 roku. Dramatychnyi syuzhet pro liubovni bahatokutnyky v dekoratsiiakh provintsijnoho mistechka u vyri Pershoi svitovoi viiny nahaduvav yoho chytacham i chytachkam «Zviianykh vitrom» Margaret Mitchell. Z tonkym psykholohizmom, zalublenistiu v detaliach i dramatychnou hlybynou liudskykh dolʹ av­torka maliuie istoriu, u yakii holovni roli nalezhatʹ nadzvychayno kolorytnym postatiam. Peredmova uporiadnytsi Sofii Filonenko vsebichno rozkryie konteksty poyavy romanu ta pidkaze sekret avtorky, yaku po pravu nazyvaiutʹ korolevoi ukrainsʹkoi melodramy. Prymitky Aliony Artiukh nadiyno suporodzhuvatymutʹ u podorozhi tekstom i dopomozhutʹ rozhadaty chymalo detaley. Naprykintsi vydannia ye slovnyk, adzhe v tsykh tvorakh vidkryvaietsia spravzhnia skarbnytsia ukrainsʹkoi movy. Zelenooka krasunia i pidstarkuvatyi likar — nespodivanyy soiuz u provintsii Z momentu debiutu v literaturi Halyna Zhurba probuvala sebe v zhanri melodramy, az poky vid bilʹshykh i menshykh tekstiv pereyshla do zhanru romanu. Chytatsʹka publika znala pys’mennytsiu shche z pochatku XX stolittia yak avtorku impresio­nistych­nykh novel ta opovidann z sylʹnym melodramatychnym elementom. Pislya porazky Ukrainsʹkoi revoliutsii Zhurba vymusheno emihruvala i v mizhvoiennyi period pysala holovno pi’ysy ta povisti, temoyu yakykh buly vyzvolʹni zmagannya. Roman «Doktor Kachioni» stav povernennyam pys’mennytsi do uliublenoho, ale zanedbanoho zhanru. Halyna Zhurba nahadala pro sebe chytatsʹkiy publici yak pro korolevu melodramy, i tse tizh bulo nespodivankoyu, yak i zhanr sensatsiynoho romanu. Melodramatychna opovidʹ pochynaietsia bilia mohylu 19-richnoi heroini i rozhoraietsia yak odyn velykyi, spovnenyi pristrastiv fleshbek. Roman perenosyt chytachiv i chytachok u tykhu provintsiiu i buremni chasy Pershoi svitovoi viiny. Zhy­teli i zhytelʹky pryfrontovoho mistechka v budniakh i klopotakh zavzhdy znaiutʹ chas polasuvaty plitkoyu pro chyies osobyste. Na poryadku dennomu — shliub yunoї Zhenichky ta nabahato starshoho za neyu, zahadkovoho likaria Kachioni… Istoriia kokhannia, vpletena v budni viiny Pro liubovni bahatokutnyky, bentezhni syuzhetni zahadky, shaleni pristrasti, voienne zhyttia, nablyzhennia frontu i osobystyi natsionalʹnyi vybir rozpovidaie Antin Tynetskyi, syn nachalnyka viaznytsi. Nostalhiyne zamiluvannia mynulym, u yakomu buly molodistʹ, kokhannia i drama, prytamne samii avtorki. U provintsijnomu volynskomu mistechku, de vidbuvaietsia dia, legko vpiznaty Rivne. V romani «Doktor Kachioni» Halyna Zhurba na tli mista, u yakomu zhyla v mizhvoiennyi period, liubovno vyklala ne mensh liubovnu mozaiku liudskykh doli. Pys’mennytsia vmilo vidtvoruiala obstavyny zhyttia pryfrontovoho mista, adzhe i sam roman napysano v umovakh nastupnoi svitovoi viiny. Syuzhet romanu «Doktor Kachioni» Halyny Zhurby pozachasovyi i universa­lnyi, adzhe vin pro kokhannia, viynu, pro zhyttia i smertʹ. Talant avtorky, yaka stvoryla hlyboko emotsiinui i vodnochas atmosfernyi tekst, yii elegiantnyi stylʹ i vminnia balansuvaty pristrasti i syuzhetnu hostrotu zabezpechyly yii pershe mistse v davnii i maisternii tradytsii ukrainsʹkoi melodramy. Inshi perly vydannia — korotki tvory Halyny Zhurby Syuzhet opovidannia «Zharty» rozhoraietsia v dekoratsiiakh sela i bentezhyt sercia chytachiv ta chytachok istorieiu kokhannia Stepana i Handzi, shcho pochynalasia yak zhart… «Solov’yi» radisno spivaiutʹ trahichnu pisniu zhyttia Palazhky. Khvora na sukhoti divchyna sposterezhaiut za pyshnym buianniam vesny, shcho kvitne teper z osoblyvoiu krasoiu. Opovidannia «Sviato» rozkryvaie dramu zradzhenoho cholovika, yakyi vtratyv svoie shchastia i ne znaie, yak dali zhyty. Novelʹ «Isteriia» pronyzano bolisnymy romantychnymy strazhdanniamy yunoho khudozhnika. Perezhyvaiuchy kryzu, vin nevrotychno shukaie poriatunku v idealizovanomu kokhanni. «Pisnia na odnii struni» zaver­shuie dobyrku korotkykh tekstiv i v impresio­nistychnii mani­ri rozpovidaie istoriu kokhannia yunoї Kseni. Kupyty «Doktor Kachioni» — tse piznaty bahatohra­nnu tvorchist Halyny Zhurby, yaka zasluzheno zdobula slavu korolevy ukrainsʹkoi melodramy.